Mâm cơm tưởng niệm quân tình nguyện Việt Nam hy sinh tại Campuchia

Mâm cơm tri ân

Trao đổi với phóng viên tạp chí Thời đại, anh Phan Văn Đạt (29 tuổi, ở xã Hiệp Mỹ, tỉnh Vĩnh Long) kể: năm 2016, khi đang học tập tại Phnom Penh, anh nhận được thông báo của nhà trường về việc được nghỉ học vào ngày 7/1. Khi cà phê trò chuyện cùng bạn bè Campuchia, anh được bạn bè cho biết: "Ngày mai là ngày giải phóng Phnom Penh, ngày lật đổ chế độ diệt chủng Pol Pot".

Anh Phan Văn Đạt (ngoài cùng bên trái) nhận bằng khen từ Hòa thượng Thạch Sok Xane (giữa), Phó Chủ tịch Hội đồng Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam, Hiệu trưởng Trường trung cấp Pali Khmer. (Ảnh: NVCC)

Câu trả lời ấy khiến Đạt nhớ đến người em trai của bà ngoại anh từng là quân tình nguyện Việt Nam tại Campuchia vào những năm 80 của thế kỷ trước. Khi Đạt kể lại, một người bạn Campuchia nói với anh: "Vậy là gia đình bạn có công với đất nước tôi".

Ngày 7/1 là ngày lễ chính thức tại Campuchia. Người dân được nghỉ làm, nghỉ học; phố phường rực rỡ cờ hoa, nhiều hoạt động kỷ niệm diễn ra trên khắp đất nước. Qua báo chí, Đạt theo dõi các lễ đặt hoa tưởng niệm tại Tượng đài Hữu nghị Việt Nam - Campuchia và Đài Độc lập ở Phnom Penh.

Ký ức sâu sắc nhất với Đạt là vào năm 2018, khi anh là sinh viên năm thứ tư. Đúng dịp 7/1, Đạt được người bạn thân là Sovan mời về nhà ở tỉnh Siem Reap. Trong căn nhà nhỏ, gia đình Sovan bày ba mâm cơm cúng: một mâm cúng Phật, một mâm cúng những người dân Campuchia tử nạn dưới chế độ diệt chủng, và một mâm riêng để cúng quân tình nguyện Việt Nam đã hy sinh.

Các món ăn đều là ẩm thực truyền thống Campuchia: canh sim lo, sườn heo rang với trứng kiến vàng, cá nướng… Mỗi mâm có hai bát, hai đôi đũa. Gia đình mời Achar và nhà sư đến làm lễ. Trong bữa cơm, bố mẹ Sovan kể lại quãng thời gian cả gia đình phải rời làng, sống nay đây mai đó để trốn quân Pol Pot.

"Tôi vô cùng xúc động. Sau nhiều năm, sự hy sinh và giúp đỡ của quân tình nguyện Việt Nam vẫn được người dân Campuchia ghi nhớ sâu sắc như vậy", anh Đạt chia sẻ.

Anh Phan Văn Đạt (thứ hai từ trái sang) ngày hội ASEAN+3 tại Phnom Penh khi học tập tại Campuchia. (Ảnh: NVCC)

Phan Văn Đạt là người dân tộc Khmer. Năm 2015, khi đang là sinh viên năm nhất ngành Ngôn ngữ Khmer, Trường Đại học Trà Vinh, anh tham gia chương trình đào tạo liên kết với Viện Khoa học Công nghệ Campuchia và sang Phnom Penh học tập. Nhờ nền tảng tiếng Khmer, Đạt được chuyển thẳng vào năm thứ hai và theo học chuyên ngành Truyền thông.

Ngôn ngữ không phải trở ngại lớn, song sự khác biệt văn hóa hiện diện rõ trong đời sống hàng ngày. Đạt nhớ rõ cảm giác bỡ ngỡ đầu tiên của mình đến từ ẩm thực. Bún nước lèo ở quê anh nấu với mắm bò hóc, còn ở Campuchia, người ta cho thêm nước cốt dừa. "Ban đầu thấy lạ, sau quen dần", anh kể.

Nhờ giao tiếp thuận lợi, Đạt nhanh chóng hòa nhập. Chỉ sau khoảng một tuần, anh đã có nhiều bạn bè Campuchia. Họ giúp anh trong học tập, rủ đi thăm chùa chiền, hoàng cung, công viên, tượng đài... Cũng nhờ các bạn, Đạt lần đầu đến Tượng đài Hữu nghị Việt Nam - Campuchia tại Phnom Penh.

"Khi đứng trước tượng đài, tôi rất tự hào bởi nước bạn dành sự trân trọng cho tình hữu nghị Việt Nam - Campuchia, coi đó là nền tảng quan trọng để hai nước phát triển quan hệ bền chặt hơn", anh nói.

Phần lớn giảng viên tại trường anh biết tiếng Việt, nhiều người từng học tập tại Hà Nội và luôn chủ động hỗ trợ sinh viên Việt Nam - từ dịch bài giảng, giải thích ngoài giờ đến giúp tìm tài liệu học tập.

Hiện nay, Đạt là trợ giảng tại Trường Trung cấp Pali - Khmer. Công việc khiến anh thường xuyên sang Campuchia để tìm tài liệu, nghiên cứu và trao đổi chuyên môn. Anh vẫn giữ liên lạc với bạn bè nước bạn và vừa trở về từ một đám cưới của người bạn tại tỉnh Takeo.

Sự tiếp nối từ thế hệ trẻ

Theo ông Lê Tuấn Khanh, nguyên Tổng Lãnh sự Việt Nam tại Battambang (Campuchia), Phó Chủ tịch Hội hữu nghị Việt Nam - Campuchia, ngày 7/1/1979 là dấu mốc lịch sử quan trọng, mở ra giai đoạn mới trong quan hệ láng giềng giữa hai nước.

Ông cho rằng, để quan hệ ấy bền vững, điều cốt lõi là sự tiếp nối trong đời sống hôm nay, đặc biệt từ thế hệ trẻ. Công tác đối ngoại nhân dân góp phần xây dựng và củng cố nền tảng xã hội vững chắc cho quan hệ Việt Nam - Campuchia, trong đó sinh viên và cựu sinh viên từng học tập, sinh sống tại mỗi nước là lực lượng quan trọng, bởi họ hiểu ngôn ngữ, văn hóa và có trải nghiệm trực tiếp với đời sống của nước bạn.

Tại Lễ giao - nhận đỡ đầu lưu học sinh Campuchia khu vực Hà Nội năm học 2023-2024, Hội hữu nghị Việt Nam - Campuchia cựu phiên dịch nhận đỡ đầu 8 sinh viên Campuchia. (Ảnh: KT)

Từ nhiều năm nay, trên cương vị công tác và trong hoạt động Hội, ông Khanh chủ động kết nối, tập hợp những người trẻ từng học tập tại Campuchia thông qua Hội hữu nghị Việt Nam - Campuchia cựu phiên dịch. Theo ông, đây là lực lượng đặc biệt, bởi phần lớn hội viên đều từng gắn bó lâu dài với Campuchia, có quan hệ thân thiết với lưu học sinh và người dân nước bạn. Nhiều hội viên trẻ biết tiếng Khmer, giữ liên lạc thường xuyên với bạn bè Campuchia, mời các lưu học sinh về nhà dùng bữa, cùng tìm hiểu văn hóa, nếp sống của gia đình Việt Nam... Những cuộc gặp gỡ như vậy diễn ra tự nhiên, tạo được sự gần gũi và tin cậy.

Từ năm 2024, lần đầu tiên Hội hữu nghị Việt Nam - Campuchia cựu phiên dịch tham gia chương trình "Ươm mầm hữu nghị" do Trung ương Hội hữu nghị Việt Nam - Campuchia phát động, nhận đỡ đầu 8 sinh viên Campuchia đang học tập tại Trường Đại học Kinh tế và Trường Đại học Bách khoa Hà Nội.

Theo ông Khanh, chính những việc làm cụ thể, xuất phát từ trải nghiệm và tình cảm chân thành như vậy là nền tảng để vun đắp tình hữu nghị lâu dài giữa hai nước.

"Quan hệ Việt Nam - Campuchia là quan hệ láng giềng, được hình thành từ lịch sử và sự hy sinh của nhiều thế hệ. Việc chăm lo cho thế hệ trẻ, giúp các em hiểu đúng, hiểu sâu và có trách nhiệm với quan hệ hai nước, là cách tốt nhất để giữ gìn và phát huy quan hệ đó", ông Lê Tuấn Khanh nói.

Đối ngoại nhân dân góp phần làm sâu sắc quan hệ Việt Nam - Campuchia

Hội hữu nghị Việt Nam - Campuchia tiếp tục "ươm mầm hữu nghị" 47 lưu học sinh Campuchia