Biểu tượng Rồng Việt: Sự hòa hợp và hoàn mỹ

Rồng thời Lý có đầu nhỏ, mình thon mềm mại, uốn lượn nhiều vòng, uyển chuyển trên bốn chân chim, mình không có vảy, đặc biệt là đầu không có tai và sừng.

Âm dương hòa hợp

Trước hiện tượng thiên nhiên mưa, gió, sấm, sét, con người mường tượng ra hình ảnh những vị thần và con vật siêu nhiên, huyền bí. Hình tượng rồng xuất hiện được xem là bản nguyên của tính sáng tạo, là sức mạnh của sự sống.

Từ triết lý mang khát vọng mưa thuận, gió hòa, mùa màng tốt tươi, rồng được tạo thêm ý nghĩa về sự khai phá của con người khai hoang, lấn biển.

Rồng còn biểu tượng cho nguồn gốc của dân tộc Việt cổ. Đó là câu chuyện truyền thuyết cách nay mấy ngàn năm, khi Lạc Long Quân lấy Âu Cơ và sinh ra bọc trăm trứng nở ra trăm con trai.

Như thế, ban đầu, triết lý rồng là mang tính âm, tính của “nước”. Cho nên, hình dáng của rồng được tạo tác qua trí tưởng tượng của người Việt cổ là hình thành từ hai loài bò sát, có thể sống dưới nước là cá sấu và rắn.

Vì mường tượng hình tượng rồng mang đặc tính nước, như một con sông nên xuất hiện tên gọi “rồng”. Giới nghiên cứu Việt Nam đã đưa ra những giả thiết về việc hình thành tên gọi rồng. Ví như Giáo sư Nguyễn Tài Cẩn cho rằng ở thời tiền sử, cách gọi “rồng” đã xuất hiện trong các ngôn ngữ thuộc tiểu chi Proto Việt - Chứt. Một số nhà khoa học khác như Giáo sư Hà Văn Tấn, Cao Huy Đỉnh, Phạm Huy Thông, Đặng Nghiêm Vạn, Chu Quang Trứ cũng từng đề cập khi nghiên cứu các ngôn ngữ cổ. Các nhà nghiên cứu đó đều cho rằng các chữ “krong”, “klong”, “Krông”… trong ngôn ngữ một số tộc người hiện nay có nghĩa là “dòng sông” có mối quan hệ với chữ “rồng” trong tiếng Việt và chữ “long” trong tiếng Hán.

Vì lấy hình dáng cá sấu và rắn, hai loài bò sát nên hình thể rồng mang tính mềm mại, biểu đồ hình “sin” (lượn sóng). Hình thể này sẽ khác biệt với hình tượng rồng của Hy Lạp (tượng trưng cho con rồng phương Tây). Người Hy Lạp quan niệm rằng con rồng là một động vật có khả năng phun ra lửa, hình dạng giống thằn lằn, là biểu tượng cho cái ác và sự hủy diệt. Trong quá trình chinh phục thiên nhiên, người phương Tây coi chế ngự và tiêu diệt được rồng là thể hiện được sức mạnh của bậc anh hùng.

Từ đặc tính “nước” mang tính âm, dần dà rồng mang tính dương. Đó là khi người Việt “đắp thêm” các khả năng siêu nhiên của rồng. Đó là rồng biết bay dù không có cánh. Từ phun mưa, rồng còn biết phun lửa.

Đầu Rồng.

Trong số học của triết lý Á Đông, số 9 được gọi là “dương cửu” – tức là số dương cao nhất. Vì vậy, để gọi vùng đất trù phú của nước ta ở phía Nam, người Việt gọi đó là đồng bằng sông Cửu Long.

Về sau, rồng được gán thêm các ý nghĩa mới, hiện thực hóa những thực tiễn thời đại, chẳng hạn như xem nó là biểu tượng của các bậc đế vương, của sự cao sang và thịnh vượng.

Từ biểu tượng âm – dương, mùa màng tốt tươi, biểu tượng nguồn gốc dân tộc, biểu tượng cho đế vương, rồng còn biểu hiện cho tính Quốc gia độc lập, tự chủ. Đó là hình tượng rồng thời Lý. Sau ngàn năm thuộc Bắc, dân tộc ta đã giành được chủ quyền độc lập, tự chủ. Vua Lý Thái Tổ lên ngôi dời đô từ Hoa Lư về thành Đại La, đổi tên thành kinh đô Thăng Long (rồng bay lên).

Từ cung đình tỏa đến chốn quê

Triết lý biểu tượng cho tính dân tộc nên dễ hiểu vì sao nhiều địa danh của Việt Nam có chữ “long” (từ Hán Việt nghĩa là rồng), như: Hạ Long, Bái Tử Long, Long Biên, Long An, Vĩnh Long… Đặc biệt là tên gọi kinh đô Thăng Long…

Từ những triết lý cao siêu, to tát, dần dà rồng lại mang những triết lý gần với đời sống sinh hoạt của cá nhân con người. Từ hình tượng rồng trong cung đình, gắn với vua, với những vật dụng của vua như long bào, long ngai, long sàng, long mão… nhiều hình tượng rồng đã đi vào các họa tiết trong đình, chùa làng hay các vật dụng của thường dân như lư hương, dao, đĩa, bình gốm, đỉnh đồng, bệ kê chân cột, mâm đồng, chậu đồng, hộp đựng bút, thậm chí kể cả bàn đạp yên ngựa cũng được trang trí hình rồng.

Hình ảnh Rồng đá Điện Kính Thiên.

Triết lý rồng cũng được đưa vào cách nói ẩn dụ ví von của người Việt. Từ những việc cao cả, chí lớn tới những việc nhỏ nhặt trong cuộc sống, quan niệm sống. Ví như: “Cá gặp nước, rồng gặp mây” chỉ người gặp môi trường thuận lợi, tương hợp, may mắn, sum vầy, hội ngộ; “cá chép hóa rồng” chỉ người đi thi đỗ đạt vinh hiển; “Dẫu ngồi cửa sổ chạm rồng, chiếu hoa nệm gấm không chồng cũng hư” chỉ quan niệm đề cao hạnh phúc gia đình; “Họa long điểm tinh” (Vẽ rồng điểm mắt), chỉ hành động đúng hướng, nắm bắt được trọng tâm của sự vật, sự việc; “Rồng nằm bể cạn phơi râu” chỉ trạng thái thờ ơ vì bất lực của người vốn tài giỏi nhưng bị đặt trong môi trường khó hoạt động, khó phát triển được; “Rồng mây gặp hội” chỉ cơ hội may mắn cho sự gặp gỡ và hòa nhập; “Thêu rồng vẽ phượng” ý nói bày vẽ, làm đẹp thêm…

Từ triết lý, biểu tượng rồng đi vào đời sống con người qua các lễ hội, tập tục, phong tục như đua thuyền rồng, múa rồng. Theo các nhà nghiên cứu văn hóa dân gian, ngày nay có ít nhất hơn 30 điệu múa rồng chính thức, xuất hiện ở nhiều địa phương. Điệu nhảy được thực hiện bởi một nhóm các vũ công giàu kinh nghiệm, điều khiển một hình rồng dài linh hoạt bằng cách sử dụng các cột được đặt ở các khoảng đều đặn dọc theo chiều dài của con rồng. Nhóm nhảy mô phỏng các chuyển động tưởng tượng của linh hồn dòng sông này một cách uốn lượn, nhấp nhô.

Giữ gìn nét đẹp của Tết Việt Mỗi dịp Tết đến, bên cạnh hoa mai, hoa đào khoe sắc, mâm ngũ quả… thì không thể thiếu bánh chưng xanh. Đây không chỉ là món ăn mà còn là nét văn hoá lâu đời của người Việt. Những giá trị quý giá đó đã được người dân huyện Chư Păh (Gia Lai) gìn giữ. Để rồi khi xuân chạm ngõ, những làn khói nghi ngút bốc lên từ nồi luộc bánh chưng, cùng mùi hương của lá dong, gạo nếp khiến không khí Tết về tràn ngập khắp các thôn làng.

Ở trời Tây nhớ Tết quê nhà Xa quê biền biệt tháng năm, Tết đến Xuân về là dịp để những người con đất Việt khắp nơi trên thế giới hướng về quê mẹ...