Từ Đối tác chiến lược toàn diện tới Đối tác chiến lược toàn diện tăng cường

Chuyến thăm cấp Nhà nước tới Ấn Độ của Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, Chủ tịch nước Việt Nam, Ngài Tô Lâm là một cột mốc quan trọng trong quan hệ Ấn Độ - Việt Nam. Trong năm thứ 10 của quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện song phương đầy thành công, lãnh đạo hai nước đã quyết định nâng tầm mối quan hệ đa chiều này lên thành Đối tác Chiến lược Toàn diện Tăng cường (ECSP).

Hành trình Ấn Độ - Việt Nam đã trường tồn cùng thời gian. Mặc dù quan hệ ngoại giao giữa Ấn Độ và Việt Nam được thiết lập vào năm 1972, tình hữu nghị và quan hệ gắn bó giữa hai nước được xây dựng trên nền tảng các liên kết văn minh đã có từ hàng nghìn năm trước, thể hiện qua di sản Phật giáo và Chămpa chung của hai bên. Là hai quốc gia từng đấu tranh giành độc lập khỏi ách thực dân và truyền cảm hứng cho phong trào dân tộc của nhau, tám thập kỷ qua là hành trình đồng hành tuyệt vời, thể hiện sự nhạy bén trước những mối quan tâm của nhau và sự ủng hộ đối với khát vọng cũng như tầm nhìn phát triển quốc gia của mỗi bên.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm thăm cấp nhà nước tới Ấn Độ. (Ảnh: Đại sứ Ấn Độ tại Việt Nam)

Một thập kỷ thành tựu chung (2016-2026)

Trong thập kỷ qua, đặc biệt từ năm 2016, các khía cạnh trong quan hệ hai nước vừa được mở rộng vừa được làm sâu sắc hơn. Quan hệ song phương đã phát triển thành những khuôn khổ hợp tác phối hợp mạnh mẽ và đa dạng hơn, được xây dựng trên nền tảng của lòng tin, di sản văn minh, sự tôn trọng lẫn nhau và tinh thần đoàn kết.

Hợp tác giữa hai nước đã được mở rộng trên nhiều lĩnh vực với những bước tiến mạnh mẽ ở mọi mặt, đặc biệt là quan hệ chính trị, hợp tác phát triển, hợp tác quốc phòng - an ninh, giao lưu nhân dân và kinh tế thương mại.

Thương mại song phương đã tăng hơn gấp đôi kể từ năm 2016, từ 8 tỷ USD năm 2015-2016 lên 16 tỷ USD năm 2024-2025. Đây là những bước phát triển ấn tượng, phản ánh sự bổ trợ lẫn nhau giữa hai bên. Tuy nhiên, thương mại song phương hiện vẫn chiếm dưới 2% tổng kim ngạch thương mại toàn cầu tương ứng của mỗi nước, điều này khá trái ngược với thực tế rằng cả hai đều là những nền kinh tế tăng trưởng nhanh nhất thế giới. Vì vậy, chỉ đạo của lãnh đạo hai nước hướng tới mục tiêu thương mại mới đạt 25 tỷ USD vào năm 2030 hoàn toàn phù hợp với kỳ vọng của cả hai bên trong việc hiện thực hóa tiềm năng này.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi. (Ảnh: Đại sứ Ấn Độ tại Việt Nam)

Một thời kỳ hướng tới tương lai và có tầm nhìn dài hạn

Lãnh đạo hai nước cũng đưa ra tầm nhìn cho quan hệ đối tác Ấn Độ - Việt Nam trong giai đoạn mới sẽ mang tính hướng tới tương lai và có tầm nhìn dài hạn. Và không gì có thể nói về tương lai rõ hơn việc khai thác công nghệ. Vậy điều gì đang chờ đợi quan hệ đối tác Ấn Độ - Việt Nam trong lĩnh vực này?

Trong khi tiếp tục củng cố các trụ cột truyền thống của quan hệ đối tác theo chiều hướng đi lên, trọng tâm sẽ là khởi động hợp tác trong các lĩnh vực mới, đặc biệt là đổi mới sáng tạo, công nghệ then chốt và mới nổi, năng lượng tái tạo, y tế, công nghệ vũ trụ, hạ tầng công kỹ thuật số, fintech và dược phẩm, cùng nhiều lĩnh vực khác. Công nghệ đã trở thành động lực then chốt của tăng trưởng, phát triển và chuỗi giá trị trong thế giới ngày nay. Với việc cả Ấn Độ và Việt Nam đều là những nền kinh tế tăng trưởng nhanh với xã hội đầy khát vọng, nhu cầu của hai bên có sự tương đồng. Có nhiều điểm giống nhau trong định hướng thúc đẩy công nghệ và việc đưa các xu hướng công nghệ vào kế hoạch kinh tế quốc gia của mỗi nước. Chúng tôi sẽ phối hợp với Việt Nam để hiện thực hóa tiềm năng trong các lĩnh vực then chốt và mới mẻ này. Hai bên đã có các cơ chế đối thoại về CNTT, khoa học - công nghệ và các lĩnh vực khác, song cần được tiếp thêm động lực và tái định hướng phù hợp với nhu cầu hiện nay.

Bên cạnh đó, khi cả hai bên cùng hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng 0, thành công và kinh nghiệm chuyển đổi năng lượng của mỗi nước có thể mang lại lợi ích cho bên kia thông qua các mô hình và chính sách tương ứng. Việc Việt Nam gia nhập Liên minh Năng lượng Mặt trời Quốc tế (ISA) hồi đầu năm nay là một bước đi theo hướng đó.

Trong khuôn khổ hợp tác của hai nước, việc khai thác công nghệ không chỉ giới hạn trong ý nghĩa thuần túy của khái niệm này. Hai bên cũng nỗ lực tận dụng công nghệ để củng cố những sợi dây gắn kết truyền thống giữa nhân dân hai nước. Chúng ta đều biết Phật giáo là cây cầu thiêng liêng gắn kết hai xã hội một cách nồng ấm. Việc Việt Nam dành sự đón tiếp và tôn trí đầy thành kính cho Xá lợi Đức Phật tại Việt Nam năm 2025 là minh chứng cho mối liên kết trường tồn này. Điều chúng ta cùng thực hiện là tận dụng công nghệ để phục dựng và bảo tồn di sản chung. Những công việc dài hạn, có tính chuyên môn kỹ thuật cao đang được Cơ quan Khảo sát Khảo cổ Ấn Độ triển khai tại Di sản Thế giới UNESCO Mỹ Sơn là ví dụ điển hình.

Với cùng cách tiếp cận đó, hai bên cũng hiểu rằng khuôn khổ này sẽ tiếp tục phát triển cùng với sự gia tăng của giao lưu nhân dân. Vì vậy, trong thập kỷ qua, hai bên đã phối hợp chặt chẽ để tăng cường kết nối nhân dân ở quy mô lớn hơn nhiều lần. Trong khi ở cấp chính phủ, hai nước đã nới lỏng chế độ thị thực, thì ở cấp thương mại, hiện có hơn 90 chuyến bay thẳng mỗi tuần giữa Ấn Độ và Việt Nam. Kết nối hàng không trực tiếp đã đóng vai trò then chốt và mang tính xúc tác như một “hệ số nhân” thúc đẩy thương mại, du lịch và quan hệ kinh doanh. Du lịch là lĩnh vực hưởng lợi lớn nhất, với lượng khách quốc tế qua lại giữa hai nước đạt 900.000 lượt. Ngoài ra, hai bên cũng đang nghiên cứu khả năng thiết lập các tuyến vận tải biển trực tiếp giữa hai nước. Bên cạnh đó, khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng và an ninh năng lượng cũng là những lĩnh vực ưu tiên hợp tác.

Ngài Tshering W. Sherpa, Đại sứ Ấn Độ tại Việt Nam. (Ảnh: Đại sứ Ấn Độ tại Việt Nam)

Ý nghĩa của chuyến thăm cấp Nhà nước

Chuyến thăm cấp Nhà nước tới Ấn Độ lần này diễn ra trong bối cảnh thế giới đầy bất định và thay đổi nhanh chóng. Trật tự toàn cầu đang trải qua giai đoạn chuyển đổi sâu sắc, được định hình bởi sự dịch chuyển cán cân quyền lực, các xung đột kéo dài và sự phân mảnh kinh tế. Ấn Độ đã định hướng hành trình tăng cường quan hệ với các quốc gia cùng chí hướng, có quan điểm tương đồng và hội tụ. Chúng tôi tìm cách tối đa hóa quyền tự chủ lựa chọn và duy trì tính độc lập trong quá trình ra quyết định. Chính trong bối cảnh đó, chuyến thăm Ấn Độ của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm mang ý nghĩa quan trọng. Không thể có thời điểm nào thích hợp hơn để lãnh đạo hai nước gặp gỡ và trao đổi quan điểm, khi cả hai đều có lợi ích chung trong việc thúc đẩy hòa bình, ổn định và thịnh vượng trong khu vực.

Những điểm nổi bật

Chuyến thăm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã thêm một chương mới quan trọng và tạo thêm động lực cho quan hệ hai nước, nay được định hướng bởi quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện Tăng cường. Là Đại sứ Ấn Độ, sau đây là một số điểm nổi bật tôi rút ra từ chuyến thăm mang tính cột mốc này:

(i) Việt Nam là đối tác then chốt trong chính sách “Hành động hướng Đông” của chúng tôi, và việc Việt Nam tham gia Sáng kiến Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương (IPOI) cho thấy sự đồng thuận giữa hai nước trên nền tảng đa phương. Bên cạnh đó, việc tăng cường tiếng nói và vai trò của các nước phương Nam trong quản trị toàn cầu phản ánh sự hội tụ chiến lược ngày càng lớn nhằm thúc đẩy trật tự quốc tế dựa trên luật pháp quốc tế.

(ii) Mở ra các cơ hội hợp tác trong lĩnh vực đổi mới sáng tạo và hệ thống thanh toán số. Việc thúc đẩy kết nối thanh toán xuyên biên giới như thanh toán bằng mã QR sẽ tiếp tục tăng cường thương mại, du lịch và giao thương.

(iii) Tiếp tục phối hợp bảo tồn di sản văn hóa truyền thống chung. Việc trùng tu Tháp Nhạn và thành lập Trung tâm Thông tin tại Di sản Văn hóa Thế giới UNESCO Mỹ Sơn phản ánh di sản chung của hai nước. Việc số hóa các văn bản Chăm của Việt Nam cũng là một nỗ lực theo hướng này.

(iv) Quan hệ hợp tác và đối tác trong các lĩnh vực như hạ tầng công kỹ thuật số, 6G, trí tuệ nhân tạo, không gian vũ trụ, công nghệ hạt nhân và khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng khoáng sản thiết yếu. Chúng tôi sẽ phối hợp trong các lĩnh vực công nghệ then chốt và mới nổi. Bài phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Diễn đàn Đổi mới sáng tạo Ấn Độ - Việt Nam, do Bộ Điện tử và CNTT Ấn Độ (MeitY) và Bộ Khoa học & Công nghệ Việt Nam đồng tổ chức, là minh chứng cho quyết tâm chung trong việc xây dựng quan hệ đối tác ở các lĩnh vực mới này.

(v) Việc thăm thủ đô tài chính và thương mại của Ấn Độ của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cho thấy thương mại là một trụ cột then chốt trong quan hệ đối tác giữa hai nước. Diễn đàn Doanh nghiệp với sự tham dự của hơn 200 công ty thể hiện sự quan tâm và mong muốn chung trong việc thúc đẩy thương mại cân bằng hơn giữa hai nước. Chúng tôi sẽ khuyến khích đầu tư và tạo điều kiện thuận lợi cho môi trường hợp tác này.

(vi) Tiếp nối những gắn kết văn hóa sâu sắc, hai bên sẽ tổ chức Tuần Văn hóa Ấn Độ tại Việt Nam và Tuần Văn hóa Việt Nam tại Ấn Độ vào năm 2027 nhân dịp kỷ niệm 55 năm thiết lập quan hệ ngoại giao.

(vii) Tăng cường các liên kết học thuật hiện có giữa hai bên. Các Ghế thỉnh giảng ICCR (Hội đồng Quan hệ Văn hóa Ấn Độ) bộ môn Ấn Độ học sẽ được thành lập tại Đại học Đà Nẵng và Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn.

(viii) Kết nối Đại học Nalanda và Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh nhằm thúc đẩy trao đổi lãnh đạo và nâng cao chất lượng học thuật.

(ix) Thể chế hóa quan hệ giữa hai thủ đô thương mại là Mumbai và Thành phố Hồ Chí Minh.

(x) Mở cửa thị trường cho các sản phẩm nông nghiệp tại thị trường của nhau.

(xi) Y tế là lĩnh vực có giá trị và tầm quan trọng to lớn đối với cả hai nước. Hai bên sẽ hợp tác nhằm bảo đảm nguồn cung bền vững các sản phẩm dược chất lượng và giá cả phải chăng cho Việt Nam, góp phần bảo đảm an ninh y tế.

(xii) Tiếp tục ủng hộ một ASEAN Đoàn kết và vai trò trung tâm của ASEAN trong một cấu trúc khu vực đang thay đổi nhằm duy trì hòa bình, ổn định và thịnh vượng trong khu vực. Ấn Độ là một trong số các quốc gia có cơ chế Hội nghị Cấp cao ASEAN riêng với từng nước, cụ thể là Hội nghị Cấp cao ASEAN - Ấn Độ. Với sự đồng thuận của tất cả các nước thành viên ASEAN, năm 2026 đã được chỉ định là “Năm Hợp tác Hàng hải ASEAN - Ấn Độ”.

(xiii) Bên cạnh việc hai nước đều là các nền kinh tế tăng trưởng nhanh, Ấn Độ và Việt Nam còn có cơ cấu dân số trẻ và xã hội đầy khát vọng. Tầm nhìn phát triển tương ứng của hai nước – “Ấn Độ Phát triển @2047” (Viksit Bharat @2047) và “Việt Nam 2045” – có nhiều điểm bổ trợ cho nhau.

Việc hai nhà lãnh đạo nâng cấp quan hệ song phương Ấn Độ - Việt Nam lên Đối tác Chiến lược Toàn diện Tăng cường cho thấy cả hai bên tái khẳng định quyết tâm biến thiện chí to lớn thành các kết quả cụ thể.

Đây mới chỉ là khởi đầu của hành trình chung của hai nước. Bầu trời không phải là giới hạn đối với Ấn Độ và Việt Nam!

Giao lưu nhân dân, văn hóa và du lịch là điểm sáng trong quan hệ Việt Nam-Ấn Độ

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm gặp gỡ cán bộ Đại sứ quán và cộng đồng người Việt Nam tại Ấn Độ