Gia đình chị Hoàng Thị Nhi.

“Đất nước trong nhà

Là mẹ là cha

Là cờ Tổ quốc?

…

Vần thơ con thuộc

Bài văn con làm

Tiếng Việt dịu dàng

Có là đất nước?”

Thành phố Chartres vào một buổi chiều đầu thu. Trong căn nhà ở trung tâm thành phố, giọng đọc thơ trong trẻo, ấm áp của Maria Hoàng - cô con gái thứ 2 của chị Nhi vang lên như sưởi ấm cả không gian. Ở độ tuổi của Maria Hoàng (9 tuổi), để có thể đọc lưu loát bài thơ “Đất nước là gì” như thế này, em và mẹ đã phải nỗ lực trong một hành trình dài.

Bé Maria Hoàng đọc thơ bằng tiếng Việt.

Không chỉ Maria Hoàng, chị của em là Christina Kim (11 tuổi) cũng có thể đọc, viết, trò chuyện bằng tiếng Việt quê mẹ, thông thạo tiếng Pháp quê cha và hiểu biết thêm một ngôn ngữ khác.

Bé Christina Kim giới thiệu các quân cờ bằng tiếng Việt.

Ngoài không gian phòng khách là nơi sinh hoạt chung của gia đình, góc học tập của hai chị em Christina và Maria được mẹ sắp xếp ngay ngắn. Trên bàn là những bộ sách giáo khoa tiểu học mà chị Nhi mang từ Việt Nam sang luôn được bọc cẩn thận. Được biết, mỗi năm về thăm quê, chị lại mang sang gần hết các bộ sách của chương trình tiểu học. "Tại Pháp, trẻ em chỉ học bốn ngày một tuần, nên tôi dành thứ Tư và thứ Bảy cho hai con học tiếng Việt và Toán", chị cho biết.

Lớp học của ba mẹ con diễn ra giản dị: mẹ giảng bài, con viết, thỉnh thoảng lại mở phim hoạt hình cổ tích Việt Nam để vừa học vừa chơi. Những khi Christina hay Maria phát âm chưa đúng, chị kiên nhẫn chỉnh từng tiếng, từng dấu. "Ngôn ngữ Pháp không có dấu như tiếng Việt nên các con hay bị mất dấu khi nói", chị cho biết.

Tủ sách tiếng Việt chị Nhi mang từ Việt Nam sang để hai con học tập.

Có khi cả hai con lúng túng trước những từ Hán Việt khó hiểu, chị lại tìm hình ảnh minh họa hoặc ví dụ trong đời sống để con dễ nhớ. "Tôi dặn các con, nếu gặp từ nào không hiểu thì ghi ra giấy, mẹ sẽ giúp giải thích và tìm hình ảnh minh họa để dễ hiểu hơn", chị nói. Chị còn kết nối để các con giao lưu trực tuyến với bạn bè ở Việt Nam, cùng chơi trò chơi và trò chuyện bằng tiếng Việt.

Đôi lúc, chị "dụ" con học bằng phần thưởng nhỏ: một món đồ chơi yêu thích hay buổi đi dạo cuối tuần. Christina được thưởng vì viết trọn vẹn một bài văn tả con vật, còn Maria đã hát trọn vẹn một bài hát bằng tiếng Việt. "Trẻ con thích được khen, nên mình biến học tiếng Việt thành một niềm vui, không phải áp lực", chị cho biết.

Bức tranh cờ Tổ quốc do bé Maria Hoàng vẽ.

"Ở Pháp, tôi học tiếng Pháp để hòa nhập, nhưng trong nhà, tôi vẫn chọn nói với các con hoàn toàn bằng tiếng Việt. Các con nghe giọng Quảng Trị của mẹ từ nhỏ, nên tôi vẫn giữ giọng ấy, để chúng quen và hiểu rằng đó là âm thanh của quê hương", chị Nhi chia sẻ.

"Con mời mẹ ăn cơm ạ!". Đó là âm thanh quen thuộc trong sinh hoạt đời thường của gia đình của chị Nhi và anh Eric.

Chị Nhi cho biết thêm, dù nguyên liệu Việt ở Pháp khó tìm, tôi vẫn đều đặn đi chợ châu Á để chuẩn bị những bữa cơm Việt. "Phải có bát canh chua, đĩa rau luộc, nước mắm tỏi ớt thì mới ra cơm Việt. Khi ăn, các con đều mời cơm, biết nói ‘dạ’, ‘thưa’, đưa đồ cho người lớn bằng hai tay. Tôi muốn con hiểu rằng văn hóa Việt nằm trong từng lời nói, từng hành động nhỏ".

Christina Kim và Maria Hoàng học gói bánh lọc cùng dì.

Đến Tết Nguyên đán, ngôi nhà nhỏ lại rộn ràng với truyền thống Việt. Ba mẹ con sẽ cùng nhau tự tay làm cành đào giấy, mua hoa vàng, bày mâm cúng tổ tiên. "Tôi muốn các con cảm nhận không khí Tết như ở quê", chị nói. "Nếu về Việt Nam dịp Tết, tôi đưa con về Quảng Trị, cùng ông bà ngoại gói bánh chưng, dọn bàn thờ, thắp hương. Các con thích lắm, cứ hỏi mãi sao người Việt lại cúng ngày 30 Tết".

Hai chị em Christina Kim và Maria Hoàng tô màu và trang trí nón lá.

Tết Trung thu, chị dẫn hai con đến cửa hàng châu Á mua bánh, rồi bày mâm cỗ nhỏ ở nhà, vừa phá cỗ vừa kể chuyện chú Cuội, chị Hằng. Những ngày lễ lớn như Quốc khánh 2/9 hay 30/4, cả nhà treo cờ, hát Quốc ca. "Tôi kể cho con nghe vì sao đất nước có những ngày ấy, để con biết tự hào", chị chia sẻ.

Chị Nhi sinh ra và lớn lên tại Quảng Trị, chị từng là giáo viên Ngữ văn tại thành phố biển Đà Nẵng. Chồng chị - anh Eric, người Pháp - làm việc trong lĩnh vực công nghệ thông tin. "Chúng tôi đã có những năm tháng rất tuyệt vời ở Việt Nam. Nhưng khi dịch Covid-19 bùng phát, công việc của chồng bị ảnh hưởng. Năm 2020, cả gia đình quyết định trở về Pháp để anh có điều kiện làm việc ổn định hơn".

Chị Hoàng Thị Nhi cùng học trò khi dạy học ở Đà Nẵng.

Gia đình chị Nhi định cư tại Chartres, thành phố yên bình ở miền Bắc nước Pháp, nổi tiếng với Nhà thờ Đức Bà Chartres. Hiện chị Nhi đang theo học chương trình Thạc sĩ ngành Sư phạm (Master MEEF) tại INSPÉ Centre-Val de Loire, vừa học vừa chăm sóc hai con gái.

Chị Nhi chưa tham gia giảng dạy lớp học tiếng Việt chính thức nào cho trẻ em, nhưng từng dạy kèm con của vài gia đình người Việt. "Tôi nhận thấy nhiều bố mẹ bận rộn nên có ít thời gian nói tiếng Việt với con. Trẻ sinh ra ở Pháp dễ quên tiếng mẹ đẻ nếu không được nghe thường xuyên. Theo tôi, dạy con nói tiếng Việt bắt đầu từ việc để con nghe thật nhiều rồi mới nói, mới đọc, chị chia sẻ.

Chồng chị, anh Eric, luôn ủng hộ vợ. Từng học tiếng Việt khi sống tại Đà Nẵng, anh hiểu ngôn ngữ tiếng Việt vừa khó, vừa đẹp, lại phong phú trong ngữ điệu vùng miền. "Anh ấy nói người Việt có văn hóa gia đình rất đặc biệt, luôn gắn bó, quan tâm nhau, điều mà anh thấy ít hơn trong văn hóa Pháp", chị chia sẻ. "Chưa khi nào tôi thấy nản trong việc dạy con tiếng Việt. Ba mẹ con luôn nhắc nhau rằng học tiếng Việt là để mỗi lần trở về, các con có thể nói chuyện với ông bà, cô dì chú bác mà không thấy xa lạ".

Gia đình bên chồng chị Nhi trong một dịp sum họp tại Pháp.

Mỗi năm, chị Nhi cùng hai con về Việt Nam một đến hai lần. Những chuyến đi ấy không chỉ là dịp thăm gia đình, mà còn là cơ hội để các con được "tắm" trong tiếng Việt - nghe, nói, cảm nhận cuộc sống quê hương. "Ở Việt Nam, các con tự nói chuyện với ông bà, với bạn bè, và nhận ra tiếng Việt của mình có ích", chị kể. "Khi trở lại Pháp, các con vẫn nói với tôi: Mẹ ơi, năm sau mình lại về Việt Nam nhé".

Hai chị em Christina Kim và Maria Hoàng trong những lần trở về Việt Nam.

Thời gian tới, chị mong muốn duy trì cho các con thói quen sử dụng tiếng Việt hằng ngày - xem phim, đọc sách, kể chuyện dân gian và thường xuyên về thăm quê. Chị hy vọng có thể kết nối với cộng đồng người Việt tại địa phương để các con vừa học, vừa cảm nhận được tình yêu quê hương một cách tự nhiên nhất.

Với chị Hoàng Thị Nhi, giữ tiếng Việt cho con không phải là một "nhiệm vụ" mà là một niềm vui nhỏ mỗi ngày. "Chừng nào trong nhà còn tiếng Việt, chừng đó tôi thấy quê hương vẫn ở rất gần", chị nói.