Thúc đẩy thực thi Công ước chống tra tấn qua giới thiệu Nguyên tắc Méndez trong điều tra, thu thập thông tin

Đại tá Nguyễn Thị Thanh Hương, Trưởng phòng Chuyên đề Nhân quyền, Cục Đối ngoại, Bộ Công an phát biểu khai mạc hội thảo. (Ảnh: Thu Phượng)

Phát biểu khai mạc hội thảo, Đại tá Nguyễn Thị Thanh Hương, Trưởng phòng Chuyên đề Nhân quyền, Cục Đối ngoại, Bộ Công an nhấn mạnh: Công ước chống tra tấn là 1 trong 9 công ước cốt lõi về quyền con người của Liên hợp quốc mà Việt Nam có trách nhiệm thực hiện hiệu quả. Những năm qua, Việt Nam đã tích cực triển khai các hoạt động tuyên truyền, xây dựng báo cáo quốc gia, thực hiện các kế hoạch của Chính phủ và tăng cường hợp tác quốc tế.

Hội thảo là kết quả của buổi làm việc giữa Bộ Công an Việt Nam, UNDP và Chủ tịch Ủy ban chống tra tấn Liên hợp quốc, thể hiện quyết tâm của Việt Nam trong việc tiếp cận và nghiên cứu các chuẩn mực quốc tế tiên tiến; từ đó áp dụng phù hợp với thực tiễn trong nước.

Bà Sabina Stein, Trợ lý Đại diện Thường trú, Trưởng phòng Quản trị và Tham gia của UNDP tại Việt Nam phát biểu khai mạc hội thảo. (Ảnh: Thu Phượng)

Bà Sabina Stein, Trợ lý Đại diện Thường trú, Trưởng phòng Quản trị và Tham gia của UNDP tại Việt Nam khẳng định, phỏng vấn phục vụ điều tra không phải là một hoạt động tách biệt mà là một phần của tiến trình nhằm tăng cường tính chuyên nghiệp, minh bạch và hiệu quả trong công tác điều tra hình sự. UNDP sẵn sàng tiếp tục tạo điều kiện tiếp cận chuyên môn quốc tế, chia sẻ tri thức và nâng cao năng lực tại Việt Nam.

Nguyên tắc Méndez: Cải thiện tính chính xác, công bằng, nhân văn trong phỏng vấn

Giới thiệu về bộ Nguyên tắc Méndez, ông Victor Zaharia, Tiểu ban Phòng chống tra tấn (SPT) của Liên hợp quốc cho biết: Các nguyên tắc Méndez là bộ hướng dẫn quốc tế về phỏng vấn không cưỡng bức, dựa trên quyền; nhằm mục đích cải thiện tính chính xác, công bằng và nhân văn của các cuộc phỏng vấn được thực hiện bởi cơ quan thực thi pháp luật, cơ quan tình báo, quân nhân và các cơ quan nhà nước khác.

Nguyên tắc Mendez nhằm ngăn chặn tra tấn và cưỡng bức dưới mọi hình thức; nâng cao độ tin cậy của thông tin thu được trong quá trình phỏng vấn; thúc đẩy các cuộc điều tra công bằng và hiệu quả; xây dựng niềm tin của công chúng vào hệ thống tư pháp; hài hòa các hoạt động phỏng vấn toàn cầu theo các chuẩn mực nhân quyền.

Ông Victor Zaharia, Tiểu ban Phòng chống tra tấn (SPT) của Liên hợp quốc giới thiệu về Nguyên tắc Méndez. (Ảnh: Thu Phượng)

Theo ông Victor Zaharia, bộ Nguyên tắc Méndez được xây dựng trên ba trụ cột chính: tính tự nguyện, xây dựng quan hệ tin cậy và tính chính xác. Tính tự nguyện thể hiện ở việc người được phỏng vấn tham gia không bị ép buộc, đe dọa hay chịu bất kỳ áp lực nào, từ đó bảo đảm tính chân thực, hợp pháp và độ tin cậy của thông tin. Trụ cột thứ hai là xây dựng mối quan hệ. Sự tôn trọng và đồng cảm giúp tạo dựng lòng tin, khuyến khích người được hỏi chia sẻ đầy đủ và chính xác hơn. Tính chính xác được đảm bảo thông qua các phương pháp dựa trên bằng chứng, tránh câu hỏi dẫn dắt, thúc đẩy hồi tưởng tự do và tài liệu phù hợp củng cố tính toàn vẹn và hiệu quả của quá trình điều tra.

Những kinh nghiệm quốc tế

Theo ông Victor Zaharia, một số quốc gia đã bắt đầu tích hợp các Nguyên tắc Méndez vào chương trình đào tạo thực thi pháp luật, cải cách quy trình phỏng vấn và các hướng dẫn giám sát nội bộ. Các tổ chức phi chính phủ và cơ sở học thuật sử dụng những nguyên tắc này để xây dựng chương trình giảng dạy, theo dõi hoạt động tại các cơ sở giam giữ và thúc đẩy mô hình phỏng vấn mang tính nhân đạo.

Trong quá trình triển khai, một số thách thức có thể nảy sinh, như hạn chế về nhận thức và đào tạo, sự phản đối đối với việc thay đổi văn hóa thẩm vấn vốn đã được định hình, nguồn lực hạn chế ở một số quốc gia và nhu cầu hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, cơ chế giám sát chặt chẽ. Vì vậy, việc áp dụng các Nguyên tắc Méndez trong từng bối cảnh quốc gia đòi hỏi sự thống nhất về pháp lý và chính sách, nâng cao chất lượng đào tạo và tính chuyên nghiệp, cải cách thể chế, tăng cường giám sát và trách nhiệm giải trình, đồng thời thúc đẩy thay đổi văn hóa trong hệ thống cảnh sát và tư pháp.

Theo đó, Nguyên tắc Méndez được kỳ vọng sẽ trở thành tiêu chuẩn tham chiếu toàn cầu về phương pháp phỏng vấn đạo đức. Công tác đào tạo và nghiên cứu liên tục sẽ góp phần nâng cao hiệu quả triển khai và hợp tác quốc tế ngày càng được thúc đẩy nhằm ngăn chặn tra tấn và cải thiện kết quả tư pháp.

Các đại biểu trao đổi tại hội thảo. (Ảnh: Thu Phượng)

Tại hội thảo, các đại biểu đã trao đổi về những cơ hội và thách thức trong quá trình nghiên cứu khả năng vận dụng Nguyên tắc Méndez vào hoạt động điều tra phù hợp với điều kiện thực tiễn của Việt Nam. Các ý kiến cho rằng việc áp dụng phù hợp bộ nguyên tắc này sẽ góp phần nâng cao hiệu quả điều tra, bảo đảm tính khách quan, minh bạch và đáp ứng các cam kết quốc tế của Việt Nam về quyền con người.

Ông Đào Anh Tới, Phó Cục trưởng Cục Pháp chế và cải cách hành chính, tư pháp, Bộ Công an phát biểu bế mạc hội thảo. (Ảnh: Thu Phượng)

Phát biểu bế mạc Hội thảo, ông Đào Anh Tới, Phó Cục trưởng Cục Pháp chế và cải cách hành chính, tư pháp, Bộ Công an đánh giá cao sự phối hợp của UNDP, sự tham dự của các cơ quan, tổ chức quốc tế và sự đóng góp tích cực của các đại biểu. Theo ông, các ý kiến tại hội thảo sẽ là nguồn thông tin quan trọng phục vụ nghiên cứu, đề xuất hoàn thiện chính sách và xem xét khả năng áp dụng Nguyên tắc Méndez phù hợp với điều kiện Việt Nam, góp phần nâng cao hiệu quả thực thi Công ước chống tra tấn.

Việt Nam tích cực lan tỏa giá trị Công ước chống tra tấn Kể từ khi trở thành thành viên chính thức của Công ước chống tra tấn (Công ước CAT), Việt Nam đã nỗ lực không ngừng trong việc nâng cao nhận thức về quyền con người và phòng, chống tra tấn. Các chính sách và hoạt động tuyên truyền được triển khai rộng khắp từ trung ương đến địa phương, nhấn mạnh sự nhân văn và quyết tâm thực thi của quốc gia.

Việt Nam tôn trọng và bảo đảm quyền của phạm nhân trong trại giam Kể từ khi trở thành thành viên Công ước chống tra tấn (CAT), Việt Nam đã khẳng định cam kết mạnh mẽ thông qua việc triển khai các biện pháp tổng thể nhằm bảo đảm quyền con người, trong đó có quyền không bị tra tấn của phạm nhân trong hệ thống trại giam. Những nỗ lực này đã đạt được kết quả tích cực, được cộng đồng quốc tế ghi nhận và đánh giá cao.