Sandra Scagliotty - biến Turin thành thủ đô của Việt Nam trên đất Italy

Bà Sandra (giữa) và những người bạn.

Người phụ nữ Ý chỉ yêu Việt Nam

Đúng 9 giờ sáng 27/9, khi tôi vừa nhấn chuông cửa Lãnh sự quán Việt Nam tại Torino (Ý) thì Sandra Scagliotty đã xuất hiện. Đó là một phụ nữ Ý cao lớn và rất duyên dáng dù đã ngoài 60 tuổi. Trên ngực bà lấp lánh tấm Huân chương Hữu nghị mà Nhà nước Việt Nam đã trao tặng bà trước đây. “Xin chào những người bạn Việt Nam”. Sandra chào chúng tôi bằng tiếng Việt, rồi chuyển sang tiếng Anh vì theo lời bà: “Vốn tiếng Việt của tôi chỉ đủ để chào hỏi, dù tôi rất cố gắng nhưng tiếng Việt khó học quá”. Bước vào tòa Lãnh sự Việt Nam, tôi cứ tưởng sẽ gặp những quan chức ngoại giao người Việt ở đây. Hóa ra, toàn bộ nhân viên nơi đây đều là người Ý. Qua trò chuyện, tôi được biết Sandra Scagliotty tuy chỉ là Lãnh sự danh dự, nhưng bà lại làm việc như là một lãnh sự thực thụ, điều hành mọi hoạt động của Lãnh sự quán Việt Nam ở Torino, kể cả việc lo thủ tục cấp visa vào Việt Nam cho những người nộp đơn xin visa ở Torino (chỉ trừ việc ký phê chuẩn visa là do Đại sứ Việt Nam ở Roma thực hiện). Tuy Lãnh sự quán được điều hành bởi những người Ý chính cống, nhưng nội thất nơi đây vẫn được “thuần Việt” như ở các cơ quan ngoại giao khác của Việt Nam ở nước ngoài mà tôi từng ghé thăm.

Được biết, Sandra đã tham gia phong trào phản đối chiến tranh Việt Nam từ khi còn là sinh viên. Sau năm 1975, bà là một trong những người Ý đầu tiên đến thăm Việt Nam. Năm 1990, bà đến Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh để nghiên cứu và viết luận văn về tình hình kinh tế - xã hội Việt Nam. Trở về Ý, Sandra tích cực tham gia các hoạt động “Vì Việt Nam và cho Việt Nam”. Bà trở thành bạn của những nhà ngoại giao Việt Nam ở Roma và khi Việt Nam mở Lãnh sự quán ở Torino thì bà được mời làm Lãnh sự danh dự, nhưng lại trực tiếp điều hành tòa lãnh sự này. Được biết đây là công việc không hưởng lương mà Sandra chỉ làm vì tình yêu của bà dành cho Việt Nam. Thu nhập chính của gia đình bà đến từ một nhà hàng kết hợp với một sân khấu biểu diễn nhạc jazz, nơi mà chồng của bà vừa là giám đốc, vừa là một nhạc công thổi kèn trompet và con trai lớn của bà cũng là một nhạc công của dàn nhạc, đồng thời là người điều hành nhà hàng này.

Bà luôn bảo, bà chỉ yêu “một người”, đấy là Việt Nam. Mối tình đặc biệt ấy đã biến bà trở thành một con người cống hiến cho Việt Nam trên đất Italy, sau khi ra trường vào năm 1983. Một tờ báo Italy, khi viết về Sandra trong giai đoạn đặc biệt này, đã nhận xét rằng: “Đấy là khi một người phụ nữ hóa mình vào một đất nước. Bà bắt đầu thường xuyên đến Việt Nam, trong những chuyến đi dài hai đến ba tháng. Bà bắt đầu đọc những bài thơ của Hồ Xuân Hương”.

Ý tưởng thành lập một trung tâm nghiên cứu về Việt Nam bắt đầu chính trong những năm tháng ấy, và thành hiện thực vào năm 1989, ở nhà của bà ngoại bà, tại quảng trường Madama Cristina. Ba năm sau, một thư viện sách chuyên khảo về Việt Nam bằng nhiều thứ tiếng được thành lập, một bộ sưu tập lớn có giá trị và được xếp loại một cách nghiêm túc cho công việc nghiên cứu của Sandra và những người Italy quan tâm đến Đông Nam Á nói chung và Việt Nam nói riêng. Mẹ tôi đã ở nhà bà trong những năm tháng ấy, và đến giờ vẫn còn ấn tượng mãi bởi cách bà đã nói một cách say mê về Việt Nam, đã đối xử và giúp đỡ hết lòng những người Việt mới chân ướt chân ráo đến Italy công tác, nhiều trong số đó cần một chỗ ở tạm, cần một bàn tay hỗ trợ, một sự quan tâm như trong gia đình.

Một Việt Nam trong căn phòng Ý

Cả một đất nước trong một căn nhà, đúng hơn là một thư viện, một phòng làm việc và những sảnh trong căn nhà ấy. Bước vào đó, người ta cứ ngỡ mình đang đứng trước núi đồi, những cánh rừng, thành phố, làng mạc, ngôn ngữ, lịch sử, con người... của một đất nước mà rất nhiều người Italy chỉ biết đến nhiều hơn với tư cách là một cuộc chiến, Việt Nam. Rất nhiều sách, tranh, ảnh, những đồ lưu niệm, và trên hết, là một không khí rất Việt Nam, gần gũi, thân thương mà đáng yêu biết bao. Thư viện khổng lồ về Việt Nam với hơn 5.000 đầu sách cũ và mới, cũng như những cuốn tập san mang tên Mekong về văn hóa và con người Việt Nam.

Căn nhà của Sandra Scagliotti, lãnh sự danh dự của Việt Nam ở Turin, miền Bắc Italy, nơi mà không ít người Việt, từ học sinh, sinh viên, cho đến những đoàn công tác và một số Việt kiều ở nơi ấy coi đây như là nhà của chính họ. Cánh cửa sắt của căn nhà bề thế trên đường Campana ấy chưa bao giờ đóng lại với bất cứ ai là người Việt, dù quen hay không quen, khi đến Turin, và với những người Italy muốn tìm hiểu về Việt Nam. Một người bạn của Sandra bảo tôi, rằng bà "đã biến Turin thành thủ đô của Việt Nam trên đất Italy". Ông không quá lời. Những người Việt khác, không ít trong số đó đã trải qua nhiều thập kỉ sống ở đây, khẳng định rằng ngôi nhà của bà là một Việt Nam thu nhỏ. Hầu hết tất cả những sự kiện liên quan đến Việt Nam ở miền Bắc Italy đều diễn ra ở đấy, như những cái Tết đậm chất dân tộc mà hàng năm bà tổ chức cho cộng đồng người Việt cũng như những người bạn Italy của Việt Nam.

Sandra vẫn tiếp tục công việc nghiên cứu của mình, làm một cầu nối về văn hóa và tri thức cho nước Italy với Việt Nam và từ lâu, bà đã trở thành một biểu tượng cho mối quan hệ này. Từ năm 2009, bà trở thành lãnh sự của Việt Nam ở Turin, là một trong số rất ít những người nước ngoài được bổ nhiệm vào vị trí này ở châu Âu, một công việc mà bà bảo là "bận, nhưng vui và rất vinh dự". Bận bịu với công tác ấy, nhưng Sandra vẫn đêm ngày nghiên cứu. Những công trình nghiên cứu về Việt Nam của bà, nay đã lên con số hàng chục, vẫn tiếp tục ra đời.