Phát huy nội lực, định hình hợp tác Việt – Nga trong bối cảnh mới

Sự kiện do Trường Đại học Kinh tế – Đại học Quốc gia Hà Nội phối hợp với Hội hữu nghị Việt Nam – Liên bang Nga và Đại học Tài chính trực thuộc Chính phủ Liên bang Nga tổ chức.

Được tổ chức trong khuôn khổ Liên minh các trường đại học kinh tế Nga – Việt (thành lập năm 2024), Diễn đàn tiếp tục khẳng định vai trò của giáo dục và khoa học trong việc thúc đẩy hợp tác song phương. Trong thời gian qua, Liên minh đã triển khai nhiều chương trình đào tạo chung, tăng cường trao đổi sinh viên, thúc đẩy nghiên cứu khoa học và giảng dạy ngôn ngữ, qua đó tạo nền tảng cho sự gắn kết lâu dài giữa hai nền kinh tế.

Triển vọng hợp tác giáo dục, thương mại

Theo số liệu từ phía Nga, năm 2025 kim ngạch thương mại song phương đạt hơn 6 tỷ USD. Đáng chú ý, xuất khẩu từ Việt Nam sang Nga tăng trưởng mạnh.

Phát biểu tại diễn đàn, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đào Thanh Trường, Phó Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội nhấn mạnh, chủ đề của Diễn đàn “Phát huy nội lực trong bối cảnh mới” đặt ra một yêu cầu mang tính chiến lược đối với mỗi quốc gia, mỗi tổ chức và mỗi chủ thể trong nền kinh tế. Nội lực cần được hiểu theo nghĩa rộng, bao gồm năng lực đổi mới sáng tạo, chất lượng nguồn nhân lực, hiệu quả thể chế và khả năng kết nối với các hệ sinh thái kinh tế toàn cầu.

Phó Giáo sư,Tiến sĩ Đào Thanh Trường phát biểu tại diễn đàn. (Ảnh: Bạch Dương)

Trong đó, các cơ sở giáo dục đại học đóng vai trò trung tâm, không chỉ đào tạo mà còn nghiên cứu khoa học, chuyển giao công nghệ và tư vấn chính sách. Sự liên kết giữa nhà nước, nhà trường, doanh nghiệp và đối tác quốc tế được xem là chìa khóa để chuyển hóa tri thức thành động lực phát triển.

Thực tế cho thấy, hợp tác giáo dục và đào tạo luôn là một trong những trụ cột quan trọng của quan hệ Việt – Nga. Hiện có khoảng 300 sinh viên Việt Nam đang theo học tại các trường đại học Nga, số lượng sinh viên Nga học tập tại Việt Nam cũng gia tăng. Các chuyên gia đánh giá cao chất lượng và tinh thần học tập của sinh viên Việt Nam, coi đây là nguồn lực quan trọng cho hợp tác lâu dài.

Ở góc độ rộng hơn, quan hệ kinh tế giữa Việt Nam và Liên minh Kinh tế Á – Âu (EAEU) tiếp tục duy trì đà tăng trưởng tích cực sau gần một thập kỷ thực thi Hiệp định Thương mại tự do (FTA).

Cơ cấu thương mại mang tính bổ sung: Việt Nam xuất khẩu các mặt hàng như dệt may, nông sản, điện tử, trong khi nhập khẩu năng lượng, kim loại và máy móc từ các nước EAEU. Tuy nhiên, theo các chuyên gia mức độ tận dụng ưu đãi FTA vẫn còn khiêm tốn, còn nhiều dư địa hợp tác.

Bên cạnh những kết quả tích cực, các chuyên gia cũng chỉ ra nhiều thách thức như cơ cấu hàng hóa chưa đa dạng, vẫn tồn tại rào cản về logistics, thanh toán quốc tế và các biện pháp bảo hộ thương mại.

Trong bối cảnh đó, các đề xuất nâng cấp FTA, mở rộng cam kết, phát triển hạ tầng logistics (đường biển, đường sắt xuyên Á – Âu) và xây dựng cơ chế thanh toán bằng đồng nội tệ được xem là những hướng đi quan trọng nhằm tháo gỡ nút thắt.

Năng lượng và chuyển đổi xanh - trụ cột hợp tác mới

Một trong những nội dung thu hút nhiều sự quan tâm tại diễn đàn là vấn đề năng lượng và chuyển dịch năng lượng toàn cầu.

Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Konstantin Simonov đến từ Đại học Tài chính trực thuộc Chính phủ Liên bang Nga, dù năng lượng tái tạo đang phát triển nhanh, nhưng thực tế hiện nay khoảng 85% tiêu thụ năng lượng toàn cầu vẫn dựa vào các nguồn truyền thống như dầu mỏ, khí tự nhiên và than đá. Điều này cho thấy quá trình chuyển đổi năng lượng sẽ còn kéo dài và cần cách tiếp cận thực tế hơn.

Đối với Việt Nam, một nền kinh tế đang tăng trưởng nhanh với nhu cầu năng lượng ngày càng lớn, việc đảm bảo nguồn cung ổn định là yêu cầu cấp thiết. Trong bối cảnh sản lượng dầu trong nước khó tăng, nhu cầu nhập khẩu năng lượng sẽ tiếp tục gia tăng. Nga được đánh giá là một đối tác tiềm năng và đáng tin cậy trong việc cung cấp dầu mỏ và khí tự nhiên.

Các đại biểu nhận kỷ niệm chương. (Ảnh: Nha Trang)

Hiện nay, phần lớn dầu mỏ nhập khẩu của Việt Nam đến từ khu vực Trung Đông. Việc đa dạng hóa nguồn cung, trong đó có Nga, được xem là giải pháp quan trọng để đảm bảo an ninh năng lượng.

Ngoài dầu mỏ, khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) cũng nổi lên như một lĩnh vực hợp tác đầy triển vọng. Các cuộc đàm phán về cung cấp LNG từ Nga cho Việt Nam đã được khởi động, mở ra khả năng hình thành chuỗi hợp tác năng lượng mới.

Không chỉ dừng lại ở năng lượng truyền thống, diễn đàn cũng nhấn mạnh vai trò của năng lượng tái tạo như điện gió, điện mặt trời, cũng như các công nghệ mới như hydrogen hay điện hạt nhân quy mô nhỏ (SMR). Việc xây dựng một “hành lang năng lượng bền vững” giữa hai quốc gia được xem là hướng tiếp cận chiến lược, kết hợp giữa an ninh năng lượng và mục tiêu phát triển xanh.

Bên cạnh năng lượng, diễn đàn cũng đề cập đến nhiều vấn đề chiến lược khác như tài chính, công nghệ và thể chế. Trong bối cảnh hệ thống tài chính toàn cầu biến động, việc thúc đẩy thanh toán song phương bằng đồng nội tệ (VND – RUB), xây dựng các trung tâm bù trừ tài chính và phát triển công cụ tài trợ chuyên biệt được coi là những giải pháp tăng cường tự chủ tài chính.

Trong lĩnh vực khoa học – công nghệ và đổi mới sáng tạo, cần chuyển từ hợp tác dựa trên tài nguyên sang hợp tác dựa trên tri thức và công nghệ. Cách tiếp cận “đồng sáng tạo công nghệ” giúp hai bên không chỉ tiếp nhận mà còn cùng phát triển các công nghệ mới, đặc biệt trong các lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo, công nghệ số và năng lượng.

Ngoài ra, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao được xác định là yếu tố then chốt cho hợp tác dài hạn. Các đề xuất về công nhận bằng cấp, mở rộng chương trình đào tạo chung và tăng cường kỹ năng số được kỳ vọng sẽ tạo ra lực lượng lao động đáp ứng yêu cầu của nền kinh tế tri thức.

Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu đang tái cấu trúc và cạnh tranh quốc tế ngày càng gia tăng, hợp tác Việt – Nga cần chuyển từ các tuyên bố chung sang các dự án cụ thể, có khả năng tạo ra giá trị thực chất.

Ngoại giao văn hóa và giao lưu nhân dân: Nền tảng kết nối tương lai Việt – Nga

Việt – Nga: xúc tiến công nghệ và đổi mới sáng tạo vì mục tiêu phát triển bền vững