Lý do Syria thành “điểm hẹn” không kích của nhiều nước

Ông Biden giải thích ra sao về lý do không kích Syria? Chính quyền Biden cho biết cuộc không kích là để đáp trả các cuộc tấn công bằng tên lửa của các nhóm dân quân do Iran hậu thuẫn nhằm vào lực lượng Mỹ trong những tuần gần đây.

Syria chỉ trích gay gắt việc Mỹ canh giữ mỏ dầu tại Syria Phía Syria cho hay, kể từ khi Mỹ đưa quân đến Syria, tổng thiệt hại trong ngành dầu mỏ mà nước này đang phải chịu đựng đã lên tới hơn 92 tỉ USD.

Nội chiến và mối thù với Israel

Syria - tên đầy đủ là Cộng hòa Ả Rập Syria nằm ở Tây Á, giáp với Liban và Biển Địa Trung Hải ở phía tây, Thổ Nhĩ Kỳ ở phía Bắc, Iraq ở phía Đông, Jordan ở phía Nam và Israel ở phía Tây Nam. Syria giành được độc lập vào tháng 4/1946; từ năm 1963 nằm dưới sự lãnh đạo của Đảng Baath. Nội chiến Syria bắt đầu từ ngày 26/1/2011, là một phần của các cuộc xung đột trong “Mùa xuân Ả Rập” và cũng là hậu quả do các cuộc biểu tình trong nước cùng sự chia rẽ về tôn giáo, sắc tộc. Xung đột ở Syria kéo dài do sự bất đồng sâu sắc giữa một bên là các nước phương Tây cùng khối Ả Rập và bên kia là Nga, Trung Quốc, Iran là những nước bảo vệ chính phủ Syria. Tháng 7/2011, Quân đội Syria Tự do (FSA) thành lập biến cuộc nội chiến ở Syria thành hai phe: lực lượng nổi dậy và chính phủ. Cuộc chiến này kéo dài đến ngày 12/4/2012 thì đạt được một thỏa thuận ngừng bắn. Tuy nhiên, thỏa thuận sớm bị tan vỡ...

Khói bốc lên từ hiện trường một vụ không kích ở Syria. Ảnh: Getty Images

Nguyên nhân trực tiếp Israel tiến công Syria là do Iran và tổ chức vũ trang Hezbollah ngày càng tăng sự ảnh hưởng ở Syria. Israel cho rằng Iran đang xây dựng hệ thống cơ sở hạ tầng quân sự, gồm các căn cứ quân sự lâu dài trên đất Syria, được điều hành bởi tổ chức Hezbollah cũng như các chiến binh Hồi giáo Shi’ite sẽ đe dọa trực tiếp tới biên giới phía Bắc của Israel. Vì thế, Israel tiến công Syria để không cho Hezbollah phát triển lớn mạnh.

Nguyên nhân sâu xa từ năm 1948, Syria cùng các nước Ả Rập trong khu vực ngăn chặn sự thành lập nhà nước Israel. Trong Chiến tranh Ả Rập - Israel, quân đội Syria đã thiết lập căn cứ tại Cao nguyên Golan mà Israel coi là của họ. Tháng 5/1967, Bộ trưởng Quốc phòng Syria tuyên bố: “Sẵn sàng không chỉ cho việc đẩy lùi sự thù địch, mà còn thực hiện hành động giải phóng và đập tan sự hiện diện của người Do Thái trên quê hương Ả Rập”. Trong cuộc “Chiến tranh sáu ngày” (tháng 6/1967), Syria tham chiến chống lại Israel. Ngày 6/10/1973, Syria bất ngờ tiến công vào người Do Thái ở Cao nguyên Golan. Dù Syria có những thắng lợi ban đầu và Israel phải chịu thiệt hại lớn nhưng Cao nguyên Golan vẫn nằm trong tay Israel...

Người Kur, mục tiêu của Thổ Nhĩ Kỳ ở Syria

Vấn đề lớn nhất Thổ Nhĩ Kỳ không kích Syria là vấn đề người Kurd - một dân tộc thiểu số lớn nhất thế giới mà không có quốc gia riêng của mình. Có gần 35 triệu người Kurd đang sống dọc biên giới các nước Iraq, Syria, Iran và Thổ Nhĩ Kỳ. Trong đó, dân số người Kurd ở Thổ Nhĩ Kỳ là nhiều nhất. Hàng chục năm, họ đã đấu tranh để thành lập nhà nước người Kurd nhưng bị các chính phủ đàn áp, dẫn tới nhiều tổ chức khác nhau của người Kurd được thành lập; trong đó có Đảng Công nhân người Kurd (PKK) ở Thổ Nhĩ Kỳ.

Năm 1984, PKK được vũ trang với mục đích thành lập khu vực tự trị người Kurd bằng vũ lực. Khi Tổ chức Nhà nước Hồi giáo (IS) trỗi dậy ở Trung Đông năm 2014, thì người Kurd là nhóm thành công nhất trong việc kiềm chế IS, bởi họ hy vọng rằng nếu chiến thắng trước IS, thì có thể thành lập một nhà nước độc lập.

Máy bay ném bom Su-34 của Nga. Ảnh: Reuters

Dù các lãnh đạo người Kurd ở Syria cho rằng họ tách biệt với PKK, nhưng Thổ Nhĩ Kỳ vẫn coi họ là nhánh mở rộng của PKK mà lực lượng vũ trang người Kurd thống nhất, mạnh mẽ dọc biên giới đông nam là điều mà của Thổ Nhĩ Kỳ không chấp nhận. Tổng thống Recep Tayyip Erdogan từng tuyên bố sẽ “đánh bại” các lực lượng người Kurd là mối đe dọa với an ninh Thổ Nhĩ Kỳ.

Ngoài ra, lực lượng Dân chủ Syria (SDF), một liên minh do các chiến binh người Kurd Syria lãnh đạo, kêu gọi người dân trong khu vực “bảo vệ quê hương của chúng ta khỏi sự xâm lược của Thổ Nhĩ Kỳ”. Mặt khác, khi không kích Syria, Thổ Nhĩ Kỳ muốn thiết lập “vùng an toàn” 32km dọc biên giới Syria với hy vọng sử dụng khu vực này để hồi hương 3,6 triệu người Syria hiện đang sống tị nạn ở Thổ Nhĩ Kỳ. Nhiều nước đã lên án các cuộc không kích của Thổ Nhĩ Kỳ vào Syria là sự vi phạm luật pháp quốc tế.

Nga không kích vì đồng minh

Từ lâu (11/1956), Syria đã là một trong những đồng minh gần gũi nhất của Nga ở Trung Đông. Syria là khách hàng lớn mua vũ khí của Nga, đồng thời cảng Tartus của Syria hiện là căn cứ hải quân bên ngoài lãnh thổ duy nhất của Nga. Tổng thống Al-Assad đề nghị Nga hỗ trợ quân sự cho Syria chống lực lượng nổi dậy và khủng bố. Ngày 30/9/2015, Thượng viện, Hội đồng Liên bang Nga chấp thuận cho không quân Nga tham dự vào cuộc chiến ở Syria.

Việc không kích của Nga là phù hợp với quyền tự vệ của Syria theo Hiến chương Liên hiệp quốc. Không quân Nga đã tiến công tổ chức IS trên toàn lãnh thổ Syria bằng các máy bay ném bom tầm xa và tên lửa hành trình từ biển cũng như đất liền, giúp quân đội Syria giành lại quyền kiểm soát ở nhiều tỉnh, thành.

Tổng thống Syria đã cảm ơn Nga. Tại các thành phố được giải phóng khỏi tay tổ chức IS, nhiều người dân Syria đã đổ ra đường với khẩu hiệu: “Cảm ơn nước Nga”. Lãnh đạo các nước Trung Quốc, Iran, Ai Cập, Đức, Ấn Độ, Armenia, Belarus… ủng hộ chiến dịch quân sự của Nga tại Syria, đồng thời mô tả đây là một bước đi nhằm giải quyết cuộc khủng hoảng trong khu vực.

Hiện không rõ các cuộc không kích của các nước vào Syria kéo dài trong bao lâu. Tuy nhiên, thực tế là việc phát động tấn công vào Syria khiến những nỗi thống khổ của người dân nơi đây thêm chồng chất mà sau gần 10 năm chìm trong nội chiến, người dân Syria vẫn chưa có hòa bình trọn vẹn./.