Học cách phát triển sinh kế bền vững ở vùng cao

Từ hoài nghi đến vai trò tổ trưởng

Theo thông tin từ tổ chức Oxfam tại Việt Nam, trước khi tham gia dự án, sinh kế của gia đình chị Dung không ổn định. Chồng đi làm ăn xa, con còn nhỏ, một mình chị cáng đáng công việc gia đình. Dù làm nhiều việc trong nhà và ngoài đồng, nhưng không có thu nhập riêng, chị từng chịu áp lực tâm lý nặng nề.

Khi dự án về làng, chị Dung ban đầu chưa thực sự tin tưởng. Những mô hình hỗ trợ trước đây chủ yếu dừng ở việc cấp con giống, thiếu hướng dẫn kỹ thuật và quản lý. Tuy nhiên, thông qua các buổi tập huấn về mô hình sinh kế và lập kế hoạch, chị dần thay đổi suy nghĩ và quyết định tham gia, coi đó là cơ hội để học hỏi và thử làm khác đi.

Chị Lương Thị Dung chăm sóc đàn gia cầm tại nhà. (Ảnh: Oxfam tại Việt Nam)

Tổ hợp tác Cây gạo làng Kháo được thành lập, lấy tên từ chính ngôi làng có cây gạo cổ thụ gắn bó với đời sống cộng đồng. Tổ có 30 thành viên, phần lớn là phụ nữ lớn tuổi. Khi cần chọn tổ trưởng, không ai dám nhận vì lo không đủ khả năng quản lý. Chị Dung đã xung phong đảm nhiệm vai trò này, dù chưa có kinh nghiệm, nhưng tin vào những kiến thức đã được học và tinh thần dám nghĩ, dám làm.

Trên cương vị tổ trưởng, chị vừa mở rộng quy mô chăn nuôi của gia đình, vừa đứng ra kết nối các thành viên. Nhận thấy nhiều người gặp khó khăn trong đi lại và tiếp cận công nghệ, chị chủ động sắp xếp hỗ trợ phương tiện, ghép người biết đi xe với người không biết, đồng thời vận động tổ chức họp và tập huấn ngay tại hội trường thôn để mọi người thuận tiện tham gia.

Để tổ hợp tác hoạt động ổn định, chị Dung đặt ra nguyên tắc công bằng và minh bạch. Các vấn đề đều được đưa ra bàn bạc thống nhất trong các cuộc họp hằng tháng. Khi số mô hình được dự án hỗ trợ có hạn, việc lựa chọn người nhận được thực hiện bằng hình thức bốc thăm, tạo sự đồng thuận và giữ vững tinh thần đoàn kết trong tổ.

Biết tính toán để sinh kế bền hơn

Một thay đổi lớn đối với chị Dung là thói quen ghi chép và lập kế hoạch. Trước đây, việc chăn nuôi chủ yếu theo kinh nghiệm, không theo dõi chi phí hay lãi - lỗ. Nay, mọi khoản chi cho con giống, thức ăn, thuốc phòng bệnh và thời điểm xuất bán đều được ghi lại cụ thể.

Nhờ đó, chị có thể đánh giá hiệu quả từng lứa nuôi, điều chỉnh kỹ thuật và chi phí cho phù hợp. Việc theo dõi sát sao cũng giúp chị chủ động phòng bệnh. Trong khi nhiều hộ xung quanh bị ảnh hưởng bởi dịch bệnh, đàn gà của gia đình chị vẫn ổn định nhờ tiêm phòng sớm và tăng liều phòng theo kinh nghiệm rút ra từ các lứa trước. Những kinh nghiệm này được chị chia sẻ lại cho các thành viên trong tổ hợp tác.

Có thêm thu nhập từ chăn nuôi, chị Dung dần chủ động hơn trong chi tiêu gia đình, giảm sự phụ thuộc trước đây. Chị mạnh dạn tìm đầu ra cho sản phẩm qua mạng xã hội hoặc bán trực tiếp tại chợ. Việc có nguồn thu riêng giúp chị tự tin hơn trong giao tiếp và công việc.

Hiện nay, điều chị trăn trở là duy trì hoạt động của tổ hợp tác khi dự án kết thúc. Chị vận động các thành viên dành lại một phần tiền bán sản phẩm để tái đàn, coi đó là vốn sản xuất cho lứa sau. Tổ hợp tác tiếp tục phát huy lợi thế mua chung con giống, thuốc thú y với chi phí thấp hơn, hỗ trợ tiêm phòng và giữ mối khách hàng nhờ nguồn hàng ổn định.

"Tham gia Tổ hợp tác có nhiều cái lợi. Nếu tôi nuôi 1.000 con, tôi không thể bán một mình. Tổ hợp tác chúng tôi cùng nhau mua con giống, mua thuốc (vì mua số lượng nhiều sẽ rẻ hơn mua lẻ), và hỗ trợ nhau tiêm phòng. Nhà này đến hộ nhà kia, một người bắt gà, một người tiêm, sẽ nhanh hơn. Khi có khách mua, tôi sẽ ưu tiên bán cho các cô các chị khác; hoặc nếu khách cần ship, tôi vào nhà họ lấy gà rồi ship. Nhờ vậy, chúng tôi giữ được nguồn khách hàng thường xuyên, như anh chủ quán ăn dưới này. Sự khác biệt của tổ hợp tác chính là: nguồn hàng ổn định, giữ được mối khách", chị Dung nói.

Theo chị Dung, điểm khác biệt lớn nhất của dự án là sự quan tâm thực chất. Không chỉ hỗ trợ ban đầu, dự án còn thường xuyên theo dõi, kiểm tra, tư vấn kỹ thuật, kịp thời hỗ trợ khi phát sinh vấn đề. Chính sự đồng hành đó đã tạo niềm tin và động lực để người dân vùng cao từng bước thay đổi cách làm, hướng tới sinh kế bền vững hơn.

Ứng phó thiên tai phải song hành cứu trợ khẩn cấp và phục hồi sinh kế bền vững

Stichting Oxfam NOVIB hỗ trợ Quảng Trị tăng cường tiếp cận thông tin