Chuyển đổi số mở ra cơ hội mới cho ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam

Các ý kiến tại hội thảo nhấn mạnh, chuyển đổi số không chỉ là sự thay đổi về công nghệ mà còn đang định hình lại cách con người sáng tạo, lưu giữ, phân phối và tiếp cận các giá trị văn hóa trong thời đại mới.

Hội thảo quốc tế “Chuyển đổi số ở châu Á: Văn hóa, di sản và cơ hội” đề cập đến các tác động của công nghệ số đối với đời sống văn hóa, giáo dục và các ngành công nghiệp sáng tạo tại châu Á. (Ảnh: Thu Phượng)

Không gian số thay đổi cách sáng tạo và tiếp cận văn hóa

Phát biểu tại hội thảo, PGS.TS Nguyễn Việt Khôi, Phó Hiệu trưởng Trường Khoa học liên ngành và Nghệ thuật, Đại học Quốc gia Hà Nội cho rằng, ngành công nghiệp văn hóa và sáng tạo của Việt Nam đang bước vào giai đoạn tái cấu trúc dưới tác động của công nghệ số. Các lĩnh vực văn hóa hiện nay ngày càng gắn với dữ liệu, nền tảng số và những mô hình sáng tạo mới.

Trong phương thức sản xuất nội dung, nhiều sản phẩm văn hóa được phát triển trực tiếp trên môi trường số với sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo (AI), thực tế ảo (VR), thực tế tăng cường (AR), công nghệ đồ họa CGI. Những công nghệ này thúc đẩy sự phát triển của “nền kinh tế nhà sáng tạo”, nơi cá nhân có thể trực tiếp tạo ra và lan tỏa sản phẩm văn hóa của mình tới công chúng.

Chuyển đổi số cũng làm thay đổi cách thức phân phối và tiếp cận văn hóa. Các di sản, chương trình nghệ thuật, sản phẩm sáng tạo không còn giới hạn trong không gian truyền thống mà ngày càng xuất hiện nhiều trên các nền tảng trực tuyến. Công nghệ số giúp trải nghiệm văn hóa trở nên sinh động hơn, cho phép các sản phẩm văn hóa Việt Nam tiếp cận công chúng quốc tế nhanh chóng mà không cần nhiều khâu trung gian.

Mô hình kinh doanh trong lĩnh vực văn hóa sáng tạo cũng đang thay đổi theo hướng mở và tương tác hơn. Thay vì chỉ cung cấp dịch vụ hay sản phẩm theo cách truyền thống, nhiều đơn vị chuyển sang mô hình đồng sáng tạo với cộng đồng, kết hợp giữa số hóa, thiết kế sáng tạo và trải nghiệm người dùng. Người tiếp nhận văn hóa trực tiếp tham gia tương tác, đóng góp nội dung và tạo ra các xu hướng mới trên không gian mạng.

PGS.TS Nguyễn Việt Khôi phát biểu tại hội thảo. (Ảnh: Thu Phượng)

Ông Nguyễn Việt Khôi nhận định, Việt Nam có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển ngành công nghiệp văn hóa sáng tạo trong kỷ nguyên số. Việt Nam sở hữu kho tàng di sản vật thể và phi vật thể phong phú, lực lượng dân số trẻ, tỷ lệ sử dụng Internet cao cùng nguồn chất liệu văn hóa đa dạng. Các chương trình chuyển đổi số quốc gia, định hướng phát triển kinh tế số và đổi mới sáng tạo đang tạo thêm động lực cho lĩnh vực này phát triển. Trong những năm gần đây, thị trường nội dung số tại Việt Nam ghi nhận tốc độ tăng trưởng nhanh, nhiều sản phẩm văn hóa Việt Nam bắt đầu tiếp cận thị trường quốc tế. Những nhà khởi nghiệp trong lĩnh vực thiết kế, truyền thông và công nghiệp văn hóa cũng đang trở thành điểm sáng mới của nền kinh tế sáng tạo.

Bản sắc là nền tảng

Tại tọa đàm “Chuyển đổi số ở châu Á từ góc nhìn giải thuộc địa” trong khuôn khổ hội thảo, các chuyên gia nhấn mạnh chuyển đổi số không nên được nhìn nhận đơn thuần là quá trình tiếp nhận công nghệ từ bên ngoài, mà cần bắt đầu từ chính nhu cầu và đặc trưng văn hóa của từng quốc gia.

Theo TS. Nguyễn Thu Giang (Đại học Queensland, Australia), thực tế tại Việt Nam cho thấy người dùng đã chủ động thích ứng và tạo ra nhiều cách sử dụng nền tảng số phù hợp với đời sống địa phương. Trước khi các nền tảng thương mại điện tử phát triển mạnh, nhiều cá nhân đã tận dụng mạng xã hội để kinh doanh và kết nối cộng đồng. Điều này cho thấy các nền tảng số khi đi vào đời sống Việt Nam đã được “nội địa hóa” theo nhu cầu và cách vận hành riêng của xã hội.

Các chuyên gia quốc tế cho rằng, cần nhìn nhận chuyển đổi số trong mối liên hệ với văn hóa, giáo dục và đời sống xã hội. GS. Marwan M. Kraidy (Đại học Northwestern, Qatar) nhận định, trong bối cảnh hiện nay, giáo dục đại học cần giữ vai trò là không gian giúp người học phát triển tư duy phản biện, khả năng đối thoại và hiểu biết xã hội.

Hội thảo cũng đề cập tới xu hướng tăng cường kết nối giữa các quốc gia châu Á trong nghiên cứu và phát triển công nghệ số. Thay vì chỉ nhìn nhận dòng chảy công nghệ theo hướng từ phương Tây sang châu Á, nhiều ý kiến cho rằng các quốc gia trong khu vực có thể học hỏi lẫn nhau thông qua những kinh nghiệm thực tiễn gần gũi về văn hóa, xã hội và nhu cầu phát triển.

Trong bối cảnh đó, các chuyên gia cho rằng Việt Nam có cơ hội tận dụng chuyển đổi số để phát triển trực tiếp các ngành công nghiệp nội dung số và kinh tế sáng tạo mang bản sắc riêng. Việc kết hợp giữa công nghệ, văn hóa sáng tạo và kinh doanh, cùng với việc hoàn thiện khung pháp lý và xây dựng các nền tảng số nội địa sẽ là những yếu tố quan trọng giúp văn hóa Việt Nam mở rộng sức ảnh hưởng trong môi trường số toàn cầu.

Gỡ “điểm nghẽn”, tạo đột phá phát triển văn hóa Việt Nam trong kỷ nguyên số Sáng 22/4/2026, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đột phá phát triển văn hóa Việt Nam. Nhiều ý kiến đại biểu tập trung làm rõ các “điểm nghẽn” và đề xuất giải pháp cụ thể nhằm đưa văn hóa từ chủ trương vào thực tiễn, tạo động lực cho phát triển bền vững.

Tập trung tăng trưởng xanh, chuyển đổi số và nâng cao năng lực địa phương Trong khuôn khổ Hội nghị Quốc tế lần thứ V về hợp tác giữa Việt Nam và các tổ chức phi chính phủ nước ngoài, đối tác vì sự phát triển thịnh vượng và bền vững ngày 04/12, nhiều tổ chức phi chính phủ nước ngoài cùng các cơ quan trung ương và địa phương đề xuất tăng cường điều phối, mở rộng hợp tác công - tư, tạo thuận lợi pháp lý và linh hoạt tài chính nhằm nâng cao hiệu quả viện trợ. Các ưu tiên xuyên suốt giai đoạn tới gồm tăng trưởng xanh, chuyển đổi số, thích ứng khí hậu, hỗ trợ phụ nữ và cộng đồng yếu thế, phát triển nông nghiệp thông minh và củng cố năng lực địa phương.