Phát huy giá trị tài liệu lưu trữ trong tìm kiếm, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ

Thực hiện nhiệm vụ được Ban Chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ giao trong năm 2026 và giai đoạn 2026-2030, Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước (Bộ Nội vụ) đã huy động toàn bộ hệ thống các Trung tâm Lưu trữ quốc gia triển khai rà soát, thống kê và khai thác các nguồn tài liệu liên quan đến liệt sĩ, các trận đánh, chiến dịch và địa bàn hoạt động quân sự trọng điểm.

Qua quá trình rà soát bước đầu, nhiều hồ sơ, tài liệu chứa thông tin có giá trị đã được phát hiện, bổ sung thêm nguồn dữ liệu phục vụ công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.

Trong đó, Trung tâm Lưu trữ quốc gia II đã xây dựng hệ thống từ khóa phục vụ tra cứu, đồng thời thống kê và lập danh mục 1.456 đơn vị bảo quản thuộc 5 phông và sưu tập tài liệu có liên quan. Đơn vị cũng trực tiếp khai thác thông tin để phục vụ xác minh hai vụ việc theo yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền.

Phát huy giá trị tài liệu lưu trữ trong tìm kiếm, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. (Ảnh minh họa: KT)

Tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia III, công tác thống kê và xây dựng danh mục tài liệu cũng được đẩy mạnh. Hiện đơn vị đang quản lý khoảng 200.000 trang tài liệu về công tác khen thưởng Huân chương, Huy chương đối với liệt sĩ. Đây được đánh giá là nguồn tư liệu có giá trị, hỗ trợ hiệu quả việc tra cứu, đối chiếu và xác minh thông tin khi cần thiết.

Trong khi đó, Trung tâm Lưu trữ quốc gia IV đã hoàn thành việc rà soát, thống kê 220 hồ sơ thuộc 5 phông và sưu tập tài liệu lưu trữ có liên quan đến nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ.

Song song với việc thống kê, rà soát tài liệu, Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước còn phối hợp với các cơ quan, đơn vị trong việc tra cứu, xác minh và cung cấp thông tin từ tài liệu lưu trữ; hỗ trợ khai thác hồ sơ phục vụ xác minh thông tin về liệt sĩ và thân nhân liệt sĩ, đáp ứng yêu cầu của các cơ quan có thẩm quyền.

Theo Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước, các nhiệm vụ được giao trong Chiến dịch "500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ" đã được triển khai chủ động, kịp thời. Hoạt động này không chỉ phát huy hiệu quả của hệ thống Trung tâm Lưu trữ quốc gia trong việc khai thác, cung cấp thông tin từ tài liệu lưu trữ mà còn từng bước bổ sung thêm nguồn tư liệu phục vụ xác minh địa bàn, sự kiện và các đầu mối liên quan đến liệt sĩ, góp phần khẳng định giá trị của tài liệu lưu trữ đối với nhiệm vụ chính trị - xã hội có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Quá trình triển khai cũng góp phần tăng cường sự phối hợp giữa các Trung tâm Lưu trữ quốc gia với các cơ quan, đơn vị liên quan, tạo nền tảng thực tiễn để thúc đẩy số hóa, chuẩn hóa dữ liệu và nghiên cứu ứng dụng các công nghệ mới trong khai thác tài liệu lưu trữ.

Tuy nhiên, công tác tra cứu vẫn gặp nhiều khó khăn do nguồn thông tin liên quan đến liệt sĩ được hình thành từ nhiều cơ quan, đơn vị và giai đoạn lịch sử khác nhau, phân tán trong khối lượng hồ sơ rất lớn. Phần lớn thông tin không được thể hiện trực tiếp trên tiêu đề hồ sơ hoặc văn bản nên không thể tìm kiếm bằng các công cụ thông thường. Để phát hiện dữ liệu có giá trị, cán bộ lưu trữ phải đọc thủ công từng hồ sơ, đối chiếu nhiều nguồn tài liệu khác nhau trước khi tổng hợp, xác minh.

Bên cạnh đó, khối lượng tài liệu có khả năng chứa thông tin liên quan đến liệt sĩ hiện được bảo quản với quy mô hàng nghìn mét giá tài liệu, trong khi tỷ lệ số hóa còn thấp. Nhiều tài liệu mới được số hóa ở mức ban đầu, chưa được nhận dạng, trích xuất và chuẩn hóa dữ liệu đầy đủ, khiến việc ứng dụng các công nghệ phân tích dữ liệu, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI), chưa đạt hiệu quả như kỳ vọng.

Không chỉ vậy, nhiều tài liệu đã tồn tại qua thời gian dài, tình trạng vật lý không đồng đều; tên địa danh, phiên hiệu đơn vị và ký hiệu quân sự cũng có nhiều thay đổi qua từng thời kỳ lịch sử, gây khó khăn cho quá trình đối chiếu, chuẩn hóa và xác minh thông tin.

Trong thời gian tới, Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước sẽ tiếp tục mở rộng công tác rà soát, thống kê, số hóa và chuẩn hóa các tài liệu lưu trữ có liên quan; đồng thời tăng cường phối hợp với các cơ quan chức năng trong chia sẻ, kết nối và khai thác dữ liệu nhằm nâng cao hiệu quả công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.

Đáng chú ý, Cục sẽ đẩy mạnh nghiên cứu, ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo (AI) trong nhận diện, tra cứu, tổng hợp và phân tích dữ liệu lưu trữ. Đây được kỳ vọng sẽ là giải pháp quan trọng giúp rút ngắn thời gian xử lý thông tin, nâng cao hiệu quả khai thác nguồn tư liệu lịch sử, qua đó góp phần đẩy nhanh tiến độ thực hiện Chiến dịch "500 ngày đêm" và công tác tri ân các anh hùng liệt sĩ.

Lữ đoàn 169 tham gia lấy mẫu hài cốt liệt sĩ phục vụ giám định ADN tại Đặc khu Vân Đồn Ngày 3/7/2026, tại đặc khu Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh, cán bộ, chiến sĩ Lữ đoàn 169, Vùng 1 Hải quân tham gia thực hiện nhiệm vụ lấy mẫu hài cốt liệt sĩ chưa xác định được thông tin tại Nghĩa trang Liệt sĩ Đặc khu Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh để phục vụ công tác giám định ADN, xác định danh tính liệt sĩ.

Hơn 1.300 hài cốt liệt sĩ được quy tập sau 111 ngày đêm Sau 111 ngày triển khai Chiến dịch "500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ", lực lượng chức năng đã quy tập được hơn 1.300 hài cốt liệt sĩ, lấy mẫu hơn 27.000 mộ liệt sĩ và đẩy nhanh tiến độ rà phá bom mìn, từng bước hiện thực hóa mục tiêu đưa các anh hùng liệt sĩ trở về với gia đình và đồng đội.